Sinh kế bền vững nơi vùng đệm Rừng phòng hộ Ninh Hòa - Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa

Trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học cấp Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga về “Khảo sát, bổ sung dữ liệu và viết chuyên khảo Đa dạng sinh học khu vực Đèo Cả - Vọng Phu”, đoàn các nhà khoa học của Viện Sinh thái nhiệt đới, phối hợp với chuyên gia Trường Đại học Đà Lạt, đã có chuyến khảo sát thực địa tại vùng đệm Rừng phòng hộ Ninh Hòa - Vạn Ninh (xã Tây Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa).

Đoàn khảo sát của Trung tâm Nhiệt đới Việt Nga tại xã Tây Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hoà. 

Đoàn khảo sát của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga tại Rừng phòng hộ Ninh Hoà - Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hoà.

Chuyến đi không chỉ cung cấp thêm dữ liệu khoa học mà còn mở ra những góc nhìn gần gũi, sinh động về mối quan hệ gắn bó giữa sinh kế của người dân và công tác bảo vệ rừng. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho hướng tiếp cận hiện đại: bảo tồn không tách rời phát triển, mà bắt đầu từ chính đời sống của cộng đồng địa phương.

Phỏng vấn người dân tộc Ê-đê về sinh kế và khoán bảo vệ rừng tại thôn Buôn Lác và Buôn Sim, xã Tây Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hoà.

Phỏng vấn người dân tộc Ê-đê về sinh kế bền vững tại thôn Buôn Lác và Buôn Sim, xã Tây Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hoà.

Những ghi nhận ban đầu qua phỏng vấn người dân cho thấy, trong vài năm trở lại đây, công tác bảo vệ rừng tại địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực. Người dân không chỉ tham gia nhận khoán bảo vệ rừng mà còn dần gắn bó với rừng như một phần của cuộc sống.

Phỏng vấn người dân về công tác bảo vệ rừng tại vùng đệm Rừng phòng hộ Đèo Cả - Vọng Phu (khu vực giáp ranh giữa Đắk Lắk - Khánh Hoà).

Đặc biệt, cộng đồng người Ê-đê bản địa đang từng bước cải thiện sinh kế ngay trên chính vùng đất của mình. Khi đời sống được nâng cao, họ không còn xem rừng là nơi khai thác, mà trở thành người giữ rừng tự nguyện. Từ đó hình thành một “rào dậu lòng dân” bền vững, góp phần bảo vệ hiệu quả vùng lõi rừng phòng hộ Ninh Hòa - Vạn Ninh, khu vực phía nam dãy Đèo Cả - Hòn Vọng Phu. Chính sự thay đổi trong nhận thức từ “khai thác rừng” sang “sống cùng rừng” là yếu tố cốt lõi tạo nên sức bền của công tác bảo tồn.

Thực tế tại Tây Ninh Hòa cho thấy, khi sinh kế được đảm bảo, người dân có xu hướng chủ động gìn giữ tài nguyên thiên nhiên xung quanh. Những cánh rừng không còn chỉ là “tài nguyên” mà trở thành “nguồn sống”. Cùng với đó, việc phát triển các mô hình du lịch sinh thái gắn với sản xuất nông nghiệp và bản sắc văn hóa Ê-đê cũng mở ra hướng đi mới. Không chỉ tạo thêm thu nhập, những hoạt động này còn giúp lan tỏa giá trị của rừng và văn hóa bản địa đến cộng đồng rộng lớn hơn. Ở đó, rừng không chỉ nuôi sống con người, mà còn nuôi dưỡng văn hóa và bản sắc cộng đồng.

Trước đây, các hoạt động khai thác lâm sản, đặc biệt là khai thác gỗ, từng diễn ra khá phổ biến trong khu vực. Những năm gần đây, tình trạng này đã giảm đáng kể; tuy nhiên, các hành vi xâm hại đến rừng và đa dạng sinh học vẫn còn tồn tại ở mức độ nhất định. Trong bối cảnh đó, sự tham gia chủ động và tích cực của cộng đồng địa phương giữ vai trò then chốt đối với hiệu quả bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học.

Sinh cảnh bìa rừng thuộc vùng đệm Rừng phòng hộ Ninh Hòa - Vạn Ninh,tỉnh Khánh Hoà.

Bảo tồn rừng bền vững vì thế không thể tách rời sinh kế của người dân. Khi các mô hình nông - lâm nghiệp được triển khai theo hướng phù hợp, người dân không chỉ cải thiện thu nhập mà còn trở thành lực lượng bảo vệ rừng trực tiếp và hiệu quả nhất; sự gắn kết giữa lợi ích sinh kế với tài nguyên rừng cũng góp phần củng cố trách nhiệm và giảm thiểu các tác động tiêu cực. Do đó, đầu tư cho sinh kế bền vững của người dân địa phương chính là đầu tư cho tương lai của rừng; khi người dân thực sự “sống được nhờ rừng”, họ sẽ trở thành những chủ thể giữ rừng lâu dài và vững chắc nhất.

Buổi làm việc giữa đoàn khảo sát của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga và cán bộ Ban Quản lý Rừng phòng hộ Ninh Hoà - Vạn Ninh, xã Bắc Ninh Hoà, Khánh Hoà.

Một “lá chắn xanh” thực sự bền vững được tạo nên từ sinh kế ổn định, văn hóa bản địa và ý thức gìn giữ thiên nhiên đang dần hình thành nơi vùng đệm rừng phòng hộ Ninh Hòa - Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hoà.

Tin bài: Mai Phương (Viện Sinh thái nhiệt đới)