Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga khảo sát, thu thập mẫu phục vụ nghiên cứu dịch tễ học vi khuẩn Bartonella spp.

Trong khuôn khổ đề tài khoa học cấp quốc gia “Nghiên cứu dịch tễ học phân tử của vi khuẩn Bartonella spp. trên động vật, ngoại ký sinh trùng và cộng đồng dân cư tại một số tỉnh biên giới phía Bắc”, do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tài trợ và Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga chủ trì thực hiện, đoàn cán bộ nghiên cứu của Trung tâm và các đơn vị phối hợp đã tiến hành 03 chuyến nghiên cứu thực địa từ ngày 03/5 đến ngày 16/6/2026 nhằm khảo sát và thu thập mẫu động vật, ngoại ký sinh trùng và mẫu máu cư dân khỏe mạnh tại các tỉnh Tuyên Quang, Cao Bằng và Lai Châu.

Các loài vi khuẩn thuộc chi Bartonella là những tác nhân gây bệnh quan trọng, có khả năng truyền từ động vật sang người thông qua thú nhỏ có vú và ngoại ký sinh trùng hút máu như bọ chét, ve, rận. Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã ghi nhận sự lưu hành rộng rãi của Bartonella ở động vật gặm nhấm, dơi và một số vật chủ khác, đồng thời chứng minh mối liên hệ dịch tễ học với các ca bệnh trên người. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về Bartonella, đặc biệt tại các tỉnh miền núi và biên giới phía Bắc - nơi có tính đa dạng sinh học cao và điều kiện sinh thái, khí hậu thuận lợi cho sự lưu hành của các tác nhân gây bệnh - vẫn còn hạn chế. Việc nghiên cứu dịch tễ học Bartonella tại khu vực này có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá nguy cơ lây truyền, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho hoạt động giám sát và phòng chống dịch bệnh truyền từ động vật sang người.

Đoàn công tác tiến hành phỏng vấn, thu mẫu máu của người dân địa phương tại Cao Bằng (tháng 5/2026).

Được sự cho phép và hỗ trợ của chính quyền địa phương tại các địa bàn khảo sát, sự phối hợp tích cực của trạm y tế các xã khu vực miền núi, biên giới, đoàn cán bộ nghiên cứu đã hoàn thành nội dung phỏng vấn dịch tễ và thu mẫu máu của người dân địa phương. Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ tiếp xúc với các nguồn mang mầm bệnh trong tự nhiên; việc lấy mẫu và xét nghiệm là cần thiết để thiết lập số liệu về dịch tễ học Bartonella tại đây.

Đoàn công tác do Thiếu tá, TS. Lê Thị Lan Anh, Trưởng phòng Nghiên cứu Bệnh nhiệt đới, chủ nhiệm đề tài, làm trưởng đoàn. Tham gia nghiên cứu có các chuyên gia động vật học và dịch tễ học đến từ Viện Sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Viện Sốt rét - Ký sinh trùng, Côn trùng Trung ương. Trong các chuyến công tác, nhóm cán bộ nghiên cứu đã sử dụng các kỹ thuật chuyên môn để thu thập mẫu từ động vật gặm nhấm, dơi và các ngoại ký sinh trùng hút máu (ve, rận, bọ chét) trên vật nuôi (như chó, mèo, trâu, bò...), đảm bảo tuân thủ các quy định về an toàn sinh học và đạo đức nghiên cứu.

Đoàn công tác tiến hành thu mẫu động vật gặm nhấm, ký sinh trùng và phân tích xử lý mẫu sơ bộ tại thực địa.

Kết quả của đợt công tác rất khả quan, đoàn đã thu thập được 1060 mẫu máu người dân, 360 mẫu dơi, 670 mẫu thú gặm nhấm, 2214 mẫu ký sinh trùng. Đây là nguồn mẫu sinh học có giá trị, phục vụ nghiên cứu đánh giá sự lưu hành và đặc điểm di truyền của vi khuẩn Bartonella, đồng thời có thể là vật liệu dự trữ để nghiên cứu đánh giá những tác nhân gây bệnh truyền nhiễm khác có thể có trong tương lai.

Các mẫu thu thập được hiện đang được xử lý và phân tích tại phòng thí nghiệm. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ góp phần làm rõ đặc điểm dịch tễ học của Bartonella spp. tại khu vực biên giới phía Bắc, bổ sung cơ sở khoa học cho công tác giám sát, cảnh báo nguy cơ và phòng chống các bệnh truyền lây từ động vật sang người ở Việt Nam.

Tin bài: Lê Thị Lan Anh, Đào Trọng Khoa (Viện YSNĐ)